Przejdź do stopki

Obwieszczenia ochrona środowiska

Treść

Obwieszczenie nr 120/2026
Burmistrza Miejskiej Górki

z dnia 28 sierpnia 2026 r.

o braku potrzeby przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla projektu „Gminnego Programu Rewitalizacji dla Gminy Miejska Górka na lata 2026-2031”

Na podstawie art. 49, w związku z art. 47 ust. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 670), Burmistrz Miejskiej Górki podaje do publicznej wiadomości stanowisko dotyczące braku potrzeby przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla projektu „Gminnego Programu Rewitalizacji dla Gminy Miejska Górka na lata 2026-2031”. Na podstawie art. 46 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (dalej: ustawa ooś) przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko wymaga projekt:

1) planu ogólnego gminy oraz planu zagospodarowania przestrzennego, wyznaczające ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, a także koncepcji rozwoju kraju, strategii rozwoju, programu, polityki publicznej i dokumentu programowego, z zakresu polityki rozwoju, wyznaczający ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko;

2) polityki, strategii, planu i programu w dziedzinie przemysłu, energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, leśnictwa, rolnictwa, rybołówstwa, turystyki i wykorzystywania terenu, opracowywany lub przyjmowany przez organy administracji, wyznaczający ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko;

3) polityki, strategii, planu i programu innego niż wymienione w pkt 1 i 2, którego realizacja może spowodować znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000, jeżeli nie jest on bezpośrednio związany z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynika z tej ochrony.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy ooś, przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest wymagane także w przypadku projektu dokumentu innego niż wymieniony w art. 46 ust. 1 oraz w przypadku projektu zmiany takiego dokumentu, jeżeli w uzgodnieniu z właściwym organem, o którym mowa w art. 57, organ opracowujący projekt stwierdzi, że realizacja postanowień danego dokumentu albom jego zmiany może spowodować znaczące oddziaływanie na środowisko.

Zgodnie natomiast z art. 48 ust. 1 ustawy ooś, organ opracowujący projekt dokumentu, o którym mowa w art. 46 ust. 1 pkt 1 i 2, oraz projekt zmiany takiego dokumentu, może, po uzgodnieniu z właściwymi organami, o których mowa w art. 57 i art. 58, odstąpić od przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, jeżeli stwierdzi, że realizacja postanowień takiego dokumentu albo jego zmiany nie spowoduje znaczącego oddziaływania na środowisko, w tym na obszary Natura 2000.

W przedmiotowym przypadku odstąpienie to zostało uzgodnione ze wskazanymi wyżej organami pismem nr WPP-II.410.186.2026.JKa.1 z dnia 20 sierpnia 2026 roku Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu oraz pismem nr DN-NS.9011.1630.2026 z dnia 25 sierpnia 2026 roku Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.

Burmistrz Miejskiej Górki, po analizie uwarunkowań wskazanych art. 49 ustawy ooś, informuje, że nie widzi podstaw do przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu „Gminnego Programu Rewitalizacji dla Gminy Miejska Górka na lata 2026-2031”. Projekt dokumentu nie wyznacza ram dla realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Uzasadnienie braku potrzeby przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla projektu Gminnego Programu Rewitalizacji wraz z analizą przesłanek wskazanych w art. 49 ustawy ooś stanowi załącznik do niniejszego obwieszczenia.

 

 

 

Burmistrz


Karol Skrzypczak

 

Załącznik do obwieszczenia Nr 120/2026
Burmistrza Miejskiej Górki
z dnia 28 sierpnia 2026 r.

Przy odstąpieniu od przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, o którym mowa w art. 48 ust. 1-7  ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 670) oraz przy ustalaniu, czy zachodzi potrzeba przeprowadzenia takiej oceny, zgodnie z art. 47, bierze się pod uwagę następujące uwarunkowania:

1. Charakter działań przewidzianych w dokumentach, o których mowa w art. 46 projekty wymagające przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko i art. 47 wymóg przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w przypadku innych dokumentów ust. 1, w szczególności:

a) stopień, w jakim dokument ustala ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć, w odniesieniu do usytuowania, rodzaju i skali tych przedsięwzięć

Gminny Program Rewitalizacji zawiera przedsięwzięcia związane z obiektami już znajdującymi się na terenie gminy oraz takimi, których budowa jest planowana.  Zaplanowane w dokumencie działania mają na celu między innymi poprawę jakości środowiska, ich realizacja nie zaburzy także funkcjonowania obszarów chronionych położonych w gminie oraz na terenach przyległych. Planowane działania to głównie działania rewitalizacyjne dotyczące poprawy funkcjonowania przestrzeni publicznej, działania adaptacyjne czy dotyczące budowy nowych obiektów infrastrukturalnych.

Realizacja zaplanowanych działań może mieć negatywny wpływ na środowisko jedynie na etapie ich realizacji. Prace budowlane wiązać się mogą z takimi uciążliwościami, jak: emisja hałasu, zajęcie pasów drogowych czy chodników. Ich efekt będzie jednak krótkotrwały i zakończy się wraz z końcem wykonania robót budowlanych. W okresie użytkowania wykonanych inwestycji, ich wpływ na środowisko będzie pozytywny.

Stwierdza się, że nie będzie przekroczeń poziomu norm dopuszczalnego hałasu w czasie realizacji i eksploatacji zadań inwestycyjnych poza teren inwestycji. Na etapie robót budowlanych ścieki będą gromadzone w przenośnych kontenerach sanitarnych zlokalizowanych na zapleczu socjalnym. Wody opadowe będą odprowadzane do istniejącej kanalizacji deszczowej. W trakcie realizacji inwestycji powstaną odpady związane z pracami budowlanymi, odpady te będą odpowiednio segregowane, gromadzone w szczelnych pojemnikach i wywożone do punktu odbioru.

Realizacja planowanych zadań wiązać się będzie z krótkotrwałą emisją substancji do powietrza. Emisja związana będzie z prowadzeniem robót ziemnych oraz z przemieszczaniem mas ziemnych. Źródłem emisji substancji do powietrza będą również procesy spalania paliw w silnikach maszyn i urządzeń pracujących na placu budowy. Wobec faktu, że emisje te będą miały charakter miejscowy i okresowy, a także ustaną po zakończeniu prac budowlanych uznano je za pomijalne. Na etapie eksploatacji przedsięwzięć nie będą one istotnym źródłem emisji substancji do powietrza. W związku z powyższym stwierdzono, że realizacja przedsięwzięć nie przyczyni się do znaczącego pogorszenia jakości powietrza w rejonie zainwestowania w porównaniu do stanu istniejącego.

Realizacja przedsięwzięć związana będzie z chwilowym oddziaływaniem na klimat akustyczny w rejonie zainwestowania. Źródłem krótkotrwałych i odwracalnych uciążliwości w zakresie emisji hałasu do środowiska będzie praca urządzeń i pojazdów obsługujących budowę. Emisja ta wystąpi jedynie lokalnie, będzie miała przejściowy charakter, postępować będzie wraz z przesuwającym się frontem robót oraz ustąpi po zakończeniu prac realizacyjnych. Prace wykonawcze związane z realizacją przedsięwzięć, w rejonie terenów wymagających ochrony przed hałasem, prowadzone będą wyłącznie w porze dnia, rozumianej jako przedział czasu od godziny 6:00 do godziny 22:00. W porze dnia, z uwagi na znacznie większy poziom tła akustycznego, roboty ziemne i budowlane nie będą odczuwalne jako uciążliwe.

W przypadku przebudowy dróg nie przewiduje się zwiększenia ruchu samochodowego, zakłada się, że będzie on utrzymywał się na tym samym poziomie na korzyść poprawy komfortu przemieszczania się po zmodernizowanej infrastrukturze. Przedmiotowe drogi będą obsługiwać tylko lokalny ruch pojazdów. Nie przewiduje się zatem przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu na terenach podlegających ochronie akustycznej, określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014 r. poz. 112).

Realizacja planowanych inwestycji wiąże się z zastosowaniem m.in. wody, surowców czy paliwa, w tym materiałów takich jak: mieszanki mineralno-asfaltowe, tłuczeń kamienny, beton konstrukcyjny lub stabilizowny, piasku, energii elektrycznej do zasilania urządzeń elektrycznych. Planowane przedsięwzięcia nie zaliczają się do kategorii zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnych awarii przemysłowych, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie rodzajów i ilości znajdujących się w zakładzie substancji niebezpiecznych, decydujących o zaliczeniu zakładu do zakładu o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 138). Ze względu na położenie geograficzne przedsięwzięcia nie są zagrożone ryzykiem katastrofy naturalnej, w szczególności w wyniku wystąpienia: trzęsień ziemi, powodzi czy osuwisk.

Przedsięwzięcia zostaną zaadaptowane do zmieniających się warunków klimatycznych i możliwych zdarzeń ekstremalnych poprzez planowane rozwiązania konstrukcyjno-budowlane. Planowane zadania będą związane z niewielką emisją gazów cieplarnianych do atmosfery, pochodzących ze spalin poruszających się maszyn budowlanych i pojazdów. Realizacja inwestycji bezpośrednio nie wywoła wzrostu emisji gazów cieplarnianych, gdyż nie wpłynie na wzrost ilości pojazdów poruszających się drogami wzdłuż których planuje się lokalizację inwestycji. Konstrukcja i technologia wykonania jak i eksploatacji będzie zgodna z aktualnymi wymaganiami, a tym samym przedsięwzięcia zostaną przystosowane do postępujących zmian klimatu. Realizacja inwestycji, zgodna z aktualnymi przepisami i aktualnym stanem wiedzy technicznej, ograniczy wrażliwość przedsięwzięć na zmiany klimatu. Uwzględniając rodzaj i skalę planowanych przedsięwzięć należy stwierdzić, że nie wpłyną one znacząco na postępujące zmiany klimatu na etapie realizacji, eksploatacji i likwidacji.

Gospodarowanie odpadami w związku z realizacją i eksploatacją przedmiotowych przedsięwzięć odbywać się będzie na zasadach określonych w aktualnie obowiązujących przepisach szczegółowych. Na etapie realizacji przedsięwzięć będą powstawać przede wszystkim odpady określone w grupie 17 rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 3 stycznia 2020 r. poz. 10), obejmujące m.in. odpady z remontu i przebudowy dróg, glebę i ziemię czy urobek z pogłębiania. Gospodarka odpadami będzie prowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami i wymogami ochrony środowiska. Powstające odpady będą segregowane i magazynowane w wydzielonym miejscu. W związku z realizacją inwestycji nie przewiduje się możliwości powstania odpadów niebezpiecznych, jednak nie można wykluczyć powstania takich odpadów, w szczególności sorbentów. W związku z tym, w celu ochrony środowiska przed zanieczyszczeniami pochodzącymi z odpadów należy pamiętać, aby w przypadku gromadzenia odpadów niebezpiecznych magazynować je na utwardzonym i uszczelnionym podłożu, w szczelnych pojemnikach zabezpieczających odpady przed warunkami atmosferycznymi i dostępem osób trzecich.

W celu ochrony środowiska gruntowo-wodnego na etapie realizacji przedsięwzięć do prac budowlanych wykorzystywany będzie sprzęt w dobrym stanie technicznym. Tankowanie oraz naprawa sprzętu nie będą prowadzone na terenie inwestycji i zaplecza budowy. Miejsca prowadzonych prac zostaną wyposażone w sorbenty, co pozwoli na szybkie usunięcie zanieczyszczeń a tym samym pozwoli ograniczyć negatywny wpływ na środowisko gruntowo - wodne. Roboty prowadzone będą przy użyciu sprawnego technicznie sprzętu i maszyn, co winno gwarantować właściwą ochronę środowiska gruntowo-wodnego w rejonie prowadzonych prac. Materiały budowlane takie jak: kruszywa, piasek, beton, wbudowywane będą bezpośrednio w miejsce docelowe. Miejsca przeznaczone do składowania substancji podatnych na przenikanie do gleby zostaną wyłożone materiałami izolacyjnymi do czasu zakończenia robót budowlanych. Teren budowy zastanie wyposażony w system odprowadzania ścieków bytowych w postaci szczelnych bezodpływowych zbiorników. W miarę potrzeb będą one wywożone przez uprawnione firmy.

Uciążliwości związane z realizacją przedsięwzięć będą krótkookresowe i ustąpią po zakończeniu jego realizacji.

Realizacja inwestycji wpłynie także na kształtowanie proekologicznych postaw wśród mieszkańców gminy. Działania w tym zakresie są niezwykle istotne, ponieważ w dużym stopniu przyczyniają się do poprawy jakości środowiska przyrodniczego, co w dalszej perspektywie wpłynie na poprawę zdrowia mieszkańców regionu.

Zaplanowane zadania będą realizowane w taki sposób, aby nie spowodować negatywnych zmian w środowisku. Przewiduje się możliwość wprowadzenia nowych nasadzeń (gatunków rodzimych), zarówno drzew, krzewów jak i zieleni ozdobnej, aby zminimalizować ewentualne negatywne oddziaływanie na środowisko. Zaplanowane do realizacji inwestycje nie wpłyną negatywnie na liczebność i kondycję populacji, na niszę ekologiczną gatunku, siedliska przyrodnicze, fragmentację siedlisk, izolację siedlisk, zaburzenia funkcji pełnionych przez siedlisko.

Planowane przedsięwzięcia nie będą miały negatywnego wpływu na warunki bytowania gatunków zwierząt występujących na terenie gminy, nie będą miały zauważalnego wpływu na stan i perspektywy miejscowych populacji. Przedsięwzięcia nie będą utrudniać migracji zwierząt korytarzami ekologicznymi, nie spowodują przerwania sieci ekologicznych. Zaplanowane do realizacji przedsięwzięcia nie zakłócą gniazdowania i migracji ptaków oraz ekspansji nowych gatunków fauny.  Negatywne oddziaływanie na środowisko w związku z realizacją działań zaplanowanych w dokumencie będzie miało zasięg lokalny, charakter jednorazowy, krótkotrwały i odwracalny. Realizacja inwestycji będzie mogła spowodować czasowy wzrost krótkotrwałego zapylenia, wystąpienie krótkotrwałych zmian klimatu akustycznego, spowodowane pracami ziemnymi oraz wzmożonym ruchem ciężkich samochodów, a także wystąpienie niskiej emisji zanieczyszczeń, w ilościach nie przekraczających obowiązujących norm. Możliwy jest także krótkotrwały, negatywny wpływ na zadrzewienia i zieleń ozdobną, spowodowany pracami ziemnymi. Jest to proces krótkotrwały, ograniczony wyłącznie do czasu prowadzenia prac budowlanych. Należy założyć, że po zakończeniu prac wszelkie niedogodności zostaną usunięte. Pozytywne skutki przeprowadzenia inwestycji będzie można zaobserwować po uprzątnięciu terenu budowy i uporządkowaniu powierzchni wokół obiektów.

W trakcie realizacji inwestycji powinny być zastosowane odpowiednie, skuteczne rozwiązania zabezpieczające wykopy i studzienki przed dostawaniem się do nich zwierząt, szczególnie płazów, gadów i drobnych ssaków. Wskazane jest zasypywanie wykopów każdego dnia, w przypadku konieczności pozostawienia otwartego wykopu zostanie on zabezpieczony ogrodzeniem lub przykryty siatką tak, aby uniemożliwić wpadanie do niego drobnych zwierząt. Zamontowane studzienki rewizyjne powinny być zamykane pokrywami uniemożliwiającymi dostanie się zwierząt do wnętrza budowanej sieci kanalizacyjnej. Rozpoczęcia prac w terenach niezurbanizowanych (cieki, nieużytki, grunty orne, tereny zadrzewione) dokonać należy poza głównym okresem lęgowym zwierząt. W celu ograniczenia ryzyka związanego z bezpieczeństwem pracy oraz zabezpieczeniu przed możliwością uwięzienia zwierząt w wykopach przy większości prac Wykonawca powinien wykonywać dziennie tyle wykopów, ile jest w stanie zasypać. Wykopy podlegające długotrwałemu odkryciu wykonywane w szczególnie trudnych warunkach gruntowo-wodnych można zabezpieczyć, np. poprzez zastosowanie płotków foliowych, a w przepadku długotrwałego odkrycia wykopów krat zabezpieczających wykop, umożliwiających migracje zwierząt. Przed zasypaniem wykopów należy dokładnie sprawdzić jego dno i ściany pod kątem obecności w nich zwierząt i umożliwić ich ewakuację. Mając na uwadze ochronę płazów i innych zwierząt, należy codziennie przed rozpoczęciem prac kontrolować plac budowy, a znajdujące się tam zwierzęta niezwłocznie przenosić w bezpieczne miejsce.

Zaplecze budowy zlokalizowane będzie na wyznaczonych placach (przystosowanych do stacjonowania sprzętu), wyposażonych w urządzenia zabezpieczające przed szkodliwym oddziaływaniem na grunty i wody. Wszelkie prace związane z naprawą lub konserwacją sprzętu będą dokonywane poza terenem inwestycji. Roboty ziemne w pobliżu drzew i krzewów mogą być prowadzone wyłącznie w sposób najmniej szkodzący drzewom i krzewom. Warunki wykonywania prac ziemnych w pobliżu drzew uzależnione są od odległości i przebiegu projektowanego przedsięwzięcia w stosunku do istniejącego drzewostanu, jego wieku, gatunków i obwodu pni. Należy unikać manewrowania sprzętem ciężkim w pobliżu drzew, składowania materiałów ziemnych w obrębie koron i korzeni drzew, w obrębie korzeni zaniechać zagęszczania gruntu. Należy dokonać przywrócenia do stanu pierwotnego trawników, na których prowadzone będą ewentualne prace, w przypadku uszkodzeń korzeni lub gałęzi i pni należy zlecić specjalistycznej firmie usunięcie szkód, w celu niedopuszczenia do przesuszenia systemu korzeniowego, wykopy przy drzewach należy zasypywać w jak najkrótszym czasie. W przypadku prowadzenia robót w okresie wegetacyjnym, drzewa po zasypaniu wykopów należy obficie podlać, zaś w przypadku prowadzenia robót w okresie jesienno-zimowego spoczynku drzew, korzenie podczas wykopów należy owinąć jutą lub matami w celu ochrony przed niską temperaturą.

Planowane do realizacji inwestycje w zakresie infrastruktury liniowej będą zaprojektowane tak, aby wycinkę drzew i krzewów ograniczyć do niezbędnego minimum. W związku z możliwością wystąpienia chronionych gatunków ptaków na drzewach przeznaczonych do wycinki, celem minimalizacji negatywnych oddziaływań oraz mając na uwadze ochronę miejsc lęgowych ptaków, nałożono wycinka będzie prowadzona poza sezonem lęgowym ptaków, który w Wielkopolsce przypada średnio w okresie od 1 marca do 15 października. W przypadku natrafienia podczas realizacji inwestycji na gatunki chronione lub ich siedliska, prace powinny zostać przerwane do czasu uzyskania stosownego zezwolenia na odstępstwa od zakazów. Zezwolenie takie, na podstawie art. 56 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody może wydać Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska lub Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Poznaniu. Ponadto, należy tak zabezpieczyć pnie drzew, aby zapewnić zachowanie występujących w ich obrębie gatunków zwierząt, roślin i grzybów.

W celu rekompensaty przyrodniczej dokonane zostaną nasadzenia minimalizujące. Do nasadzeń będą wykorzystywane wyłącznie gatunki rodzime.  W celu ochrony drzew nieprzeznaczonych do wycinki należy je zabezpieczyć przed mechanicznymi uszkodzeniami, naruszeniem statyki. Ponadto, miejsca postoju ciężkiego sprzętu będą wyznaczone poza obrysem rzutu koron drzew. Najgroźniejszymi dla życia drzew są wszystkie te czynniki, które negatywnie wpływają na rozwój ich korzeni. Nie wolno dopuścić, aby wokół drzew sąsiadujących z planowaną inwestycją doszło do zmiany poziomu gruntu ani zagęszczenia gleby, wskutek składowania materiałów budowlanych pod drzewami. Należy również pamiętać, aby zabezpieczyć drzewa przed zmianą właściwości chemicznych gleby przez zanieczyszczenie wodą używaną na budowie np. z wapnem i cementem. Podczas prac inwestycyjnych sąsiadujących z drzewami należy pamiętać o zastosowaniu rozwiązań zapewniających ochronę drzew i gleby tj. zastosowanie ogrodzenia tymczasowego strefy ochrony drzew (SOD) - wyznaczonej przez inspektora nadzoru dendrologicznego, zastosowanie murków oporowych na granicy SOD w celu zachowania oryginalnego poziomu gruntu, zabezpieczenie konarów i pni (nie należy wycinać całych konarów, ogławiać ani podkrzesywać koron drzew). W przypadku konieczności pozostawienia otwartej ściany wykopu w SOD, na czas robót budowlanych, konieczne jest zamontowanie ekranu korzeniowego w celu ochrony przed przesuszeniem i przemarznięciem korzeni żywicielskich. Należy pamiętać, że ochrona systemu korzeniowego jest konieczna dla przyszłego stanu zdrowia, wzrostu i bezpieczeństwa drzew. (Suchocka M., 2016, Organizacja prac budowlanych na terenach zadrzewionych, Warszawa). Inwestor zobowiązany jest do przestrzegania art. 75 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 647), tj. uwzględnienia ochrony środowiska w trakcie prac budowlanych. Zapisy ustawy Prawo ochrony środowiska zobowiązują inwestora do oszczędnego korzystania z terenu w trakcie przygotowywania i realizacji inwestycji oraz ochrony gleby, zieleni, naturalnego ukształtowania terenu i stosunków wodnych. Zgodnie z art. 75 ust. 2 ww. ustawy wykorzystywanie i przekształcanie elementów przyrodniczych przy prowadzeniu prac budowlanych dopuszcza się wyłącznie w takim zakresie, w jakim jest to konieczne w związku z realizacją inwestycji.

Działania wyznaczone w projekcie GPR w większości mają charakter neutralny lub pozytywny, i odnoszą się do obszarów zidentyfikowanych jako zdegradowane i wymagające pilnych działań rewitalizacyjnych odnoszących się zarówno do sfery społecznej, przestrzennej jak i gospodarczej. Wynika z tego, że wszelkie działania realizowane w oparciu o te wytyczne będą miały wpływ na ogólną poprawę stanu i jakości dóbr materialnych i dóbr kultury. Do działań tych zaliczyć należy wszelkie projekty obejmujące modernizację i rewitalizację obiektów użyteczności publicznej, obiektów o znaczeniu kulturowym, obiektów edukacyjnych, sportowych itp. Przedsięwzięcia rewitalizacyjne powinny pobudzać aktywność środowisk lokalnych i stymulować współpracę na rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego oraz przeciwdziałać zjawisku wykluczenia społecznego w zagrożonych patologiami społecznymi obszarach. Przedsięwzięcia rewitalizacyjne prowadzić powinny do polepszenia jakości życia mieszkańców, w tym zwiększenia ich szans na zatrudnienie. Powinny pozwolić na trwałą odnowę obszaru, poprawę ładu przestrzennego, stanu środowiska i zabudowy, a także przyczyniać się do ograniczania zjawiska eksurbanizacji. Oczywiste pozytywne oddziaływanie będą miały projekty bezpośrednio ukierunkowane na ochronę i popularyzację dziedzictwa kulturowego, a także tworzenie poczucia wspólnoty i tożsamości lokalnej, dbanie o lokalne dziedzictwo historyczne i tradycje.

b) powiązania z działaniami przewidzianymi w innych dokumentach

Przedmiotowy Gminny Program Rewitalizacji zawiera opis sposobu realizacji dokumentów strategicznych Gminy Miejska Górka, w tym: strategii rozwoju gminy Miejska Górka, studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Miejska Górka, strategią Rozwiązywania Problemów Społecznych dla Gminy Miejska Górka na lata 2026-2030, strategią rozwoju województwa wielkopolskiego do 2030 roku, planem zagospodarowania przestrzennego województwa wielkopolskiego i wskazuje na jego zgodność i spójność z nimi.

c) przydatność w uwzględnieniu aspektów środowiskowych, w szczególności w celu wspierania zrównoważonego rozwoju oraz we wdrażaniu prawa wspólnotowego w dziedzinie ochrony środowiska

Zadania wskazane w dokumencie będą realizowane w oparciu o zrównoważony rozwój, który definiuje się jako rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje integrowanie działań mających na celu wzrost gospodarczy oraz działań społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej i trwałości podstawowych procesów przyrodniczych w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania potrzeb społeczności lub obywateli, zarówno współczesnego, jak i przyszłych pokoleń. Należy zatem stwierdzić, że zadania zawarte w dokumencie ściśle korelują z założeniami zrównoważonego rozwoju w aspekcie ochrony środowiska oraz wypełniają zobowiązania w stosunku do regulacji prawnych Unii Europejskiej.

d) powiązania z problemami dotyczącymi ochrony środowiska

Powstanie dokumentu poprzedzała szczegółowa diagnoza stanu istniejącego, która obejmowała również aspekty środowiskowe.  Do określenia zjawisk negatywnych w sferze środowiskowej użyto dwóch mierników – odsetka gospodarstw domowych z nierozwiązanym docelowo problemem odprowadzania ścieków bytowych oraz odsetka gospodarstw domowych wykorzystujących jako źródło ciepła tradycyjne piece na paliwa stałe, będące źródłem tzw. niskiej emisji.

Pierwszy wskaźnik obrazuje skalę zagrożenia dla środowiska w postaci odsetka gospodarstw domowych z nierozwiązanym docelowo problemem odprowadzania ścieków bytowych. Przeprowadzona analiza wykazała, że w 2024 roku na obszarze rewitalizacji wskaźnik ten dla całego OR był niższy niż średnia dla gminy i wynosił 0%. W związku z tym na obszarze rewitalizacji nie odnotowano negatywnej sytuacji w tym aspekcie.

Drugi miernik odnosi się do skali problemu zanieczyszczenia powietrza poprzez wykorzystywanie jako źródła ciepła tradycyjnych pieców na paliwa stałe, będących źródłem tzw. niskiej emisji. W przypadku tego wskaźnika wartość referencyjna (średnia dla gminy) w 2024 roku wyniosła 47,20%. Wartość wskaźnika dla obszaru rewitalizacji wyniosła natomiast 38,50%, co jest wartością niższą niż średnia dla gminy, ale wysoką. Jednakże, problem ten dotyczy aż 77 gospodarstw domowych z OR.

Zdecydowanie największym problemem jest zanieczyszczenie powietrza w okresie jesienno-zimowym, spowodowane przez spalanie paliw kopalnych w piecach.

Na OR mieszka sporo starszych osób o niskich dochodach, których nie stać na wymianę systemu ogrzewania. Rządowe programy pomocy są mało skuteczne, ponieważ wymagają kompleksowej wymiany instalacji, a nie dopuszczają zakupu pieców gazowych.

Inne, zidentyfikowane problemy środowiskowe na obszarze rewitalizacji, to:

·Problem tranzytu samochodowego przez centrum miasta, powodujący zanieczyszczenie powietrza, hałas, niebezpieczeństwa (problemy wyjazdów z posesji) oraz negatywny wpływ na stan budynków

·Nadal niezadowalający poziom świadomości ekologicznej

·Zanieczyszczanie azotanem z pól wody płynącej w rzece Dąbroczna.

Realizacja zaplanowanych przedsięwzięć wpłynie pozytywnie na środowisko. Możliwe uciążliwości mogą mieć charakter jedynie przejściowy i będą powstawać w trakcie wykonywania inwestycji. Wszystkie przedsięwzięcia będą zgodne z wymogami zawartymi przez ustawodawcę, w tym w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 524 ze zm.) oraz ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U z 2026 r. poz. 670). Inwestycje nie będą miały negatywnego oddziaływania na środowisko. Jedynie w fazie realizacji przedsięwzięć można spodziewać się negatywnego wpływu, co jest związane z typowym funkcjonowaniem budowy. W trakcie trwania robót budowlanych uciążliwość skoncentruje się głównie na hałasie, który będzie towarzyszyć pracom mechanicznego sprzętu budowlanego. Wszystkie zjawiska mają charakter okresowy, krótkotrwały i ustąpią z chwilą zakończenia budowy. Stwierdza się, że nie będzie przekroczeń poziomu norm dopuszczalnego hałasu w czasie realizacji i eksploatacji zadania inwestycyjnego poza terenem.

Planowane przedsięwzięcia nie będą miały negatywnego wpływu na warunki bytowania gatunków zwierząt występujących na terenie miasta, nie będą miały zauważalnego wpływu na stan i perspektywy miejscowych populacji. Przedsięwzięcia nie będą utrudniać migracji zwierząt korytarzami ekologicznymi, nie spowodują przerwania sieci ekologicznych. Zaplanowane do realizacji przedsięwzięcia nie zakłócą gniazdowania i migracji ptaków oraz ekspansji nowych gatunków fauny.

Negatywne oddziaływanie na środowisko w związku z realizacją inwestycji będzie miało zasięg lokalny, charakter jednorazowy, krótkotrwały i odwracalny. Realizacja inwestycji będzie mogła spowodować czasowy wzrost krótkotrwałego zapylenia, wystąpienie krótkotrwałych zmian klimatu akustycznego, spowodowane pracami ziemnymi oraz wzmożonym ruchem ciężkich samochodów, a także wystąpienie niskiej emisji zanieczyszczeń, w ilościach nie przekraczających obowiązujących norm. Możliwy jest także krótkotrwały, negatywny wpływ na zadrzewienia i zieleń ozdobną, spowodowany pracami ziemnymi. Jest to proces krótkotrwały, ograniczony wyłącznie do czasu prowadzenia prac budowlanych. Należy założyć, że po zakończeniu prac wszelkie niedogodności zostaną usunięte. Pozytywne skutki przeprowadzenia inwestycji będzie można zaobserwować po uprzątnięciu terenu budowy i uporządkowaniu powierzchni wokół obiektów.

Zaplanowane zadania będą realizowane w taki sposób, aby nie spowodować negatywnych zmian w środowisku. Przewiduje się możliwość wprowadzenia nowych nasadzeń, zarówno drzew, krzewów jak i zieleni ozdobnej, aby zminimalizować ewentualne negatywne oddziaływanie na środowisko. Zaplanowane do realizacji inwestycje nie wpłyną negatywnie na liczebność i kondycję populacji, na niszę ekologiczną gatunku, siedliska przyrodnicze, fragmentację siedlisk, izolację siedlisk, zaburzenia funkcji pełnionych przez siedlisko. Inwestycje liniowe będę realizowane w taki sposób, aby nie przyczyniać się do fragmentacji siedlisk oraz zmniejszenia bioróżnorodności.

2. Rodzaj i skalę oddziaływania na środowisko, w szczególności:

a) prawdopodobieństwo wystąpienia, czas trwania, zasięg, częstotliwość i odwracalność oddziaływań

Podczas realizacji działań infrastrukturalnych zawartych w „Gminnym Programie Rewitalizacji dla Gminy Miejska Górka na lata 2026-2031”, istnieje możliwość wystąpienia miejscowego wzrostu hałasu, zapylenia, emisji spalin, odpadów budowlanych. Jest to jednak proces krótkotrwały, ograniczony wyłącznie do czasu prowadzenia prac. Wszystkie wymienione zakłócenia są odwracalne. Po zakończeniu realizacji inwestycji należy spodziewać się braku oddziaływania na środowisko przyrodnicze. Zakłada się poprawę stanu środowiska w stosunku do stanu sprzed realizacji. Planowane zadania nie będą miały negatywnego oddziaływania na środowisko. Jedynie w fazie realizacji przedsięwzięcia można spodziewać się negatywnego wpływu, co jest związane z typowym funkcjonowaniem budowy. W trakcie trwania robót budowlanych uciążliwość skoncentruje się głównie na hałasie, który będzie towarzyszyć pracom mechanicznego sprzętu budowlanego. Wszystkie zjawiska mają charakter okresowy, krótkotrwały i ustąpią z chwilą zakończenia budowy. Stwierdza się, że nie będzie przekroczeń poziomu norm dopuszczalnego hałasu w czasie realizacji i eksploatacji zadania inwestycyjnego poza terenem inwestycji. Na etapie robót budowlanych ścieki będą gromadzone w przenośnych kontenerach sanitarnych zlokalizowanych na zapleczu socjalnym. W trakcie realizacji inwestycji powstaną odpady związane z pracami budowlanymi, odpady te będą odpowiednio segregowane, gromadzone w szczelnych pojemnikach i wywożone do punktu odbioru.

Zaplanowane działania mają na celu poprawę jakości środowiska przyrodniczego, warunków życia mieszkańców obszaru oraz rozwój gospodarczy regionu.

Planowane przedsięwzięcia nie będą miały negatywnego wpływu na warunki bytowania gatunków zwierząt występujących na terenie gminy, nie będą miały zauważalnego wpływu na stan i perspektywy miejscowych populacji. Przedsięwzięcia nie będą utrudniać migracji zwierząt korytarzami ekologicznymi, nie spowodują przerwania sieci ekologicznych. Zaplanowane do realizacji przedsięwzięcia nie zakłócą gniazdowania i migracji ptaków oraz ekspansji nowych gatunków fauny. Przy planowaniu prac inwestycyjnych, w szczególności zostanie uwzględniony sezon lęgowy ptaków i hibernacji nietoperzy, w celu ustalenia odpowiedniego terminu prowadzenia tych robót.

Na etapie realizacji działań przewidzianych w projekcie GPR, należy przestrzegać przepisów dotyczących ochrony gatunkowej (w tym w głównej mierze: zakazów niszczenia siedlisk i miejsc związanych z rozrodem gatunków chronionych, umyślnego zabijania, okaleczania lub chwytania oraz przypadkowego płoszenia i niepokojenia), określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz. U. z 2014 r. poz. 1408), rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2022 r. poz. 2380), rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2014 r. poz. 1409), a także określonych w ustawie o ochronie przyrody. Przed podjęciem prac należy przeprowadzić inwentaryzację pod kątem występowania chronionych gatunków płazów i gadów. W razie stwierdzenia występowania chronionych gatunków płazów i gadów termin i sposób wykonania prac należy dostosować do okresów ich migracji i rozrodu.

Negatywne oddziaływanie na środowisko w związku z realizacją działań będzie miało zasięg lokalny, charakter jednorazowy, krótkotrwały i odwracalny. Realizacja inwestycji będzie mogła spowodować czasowy wzrost krótkotrwałego zapylenia, wystąpienie krótkotrwałych zmian klimatu akustycznego, spowodowane pracami ziemnymi oraz wzmożonym ruchem ciężkich samochodów, a także wystąpienie niskiej emisji zanieczyszczeń, w ilościach nie przekraczających obowiązujących norm. Możliwy jest także krótkotrwały, negatywny wpływ na zadrzewienia i zieleń ozdobną, spowodowany pracami ziemnymi. Jest to proces krótkotrwały, ograniczony wyłącznie do czasu prowadzenia prac budowlanych. Należy założyć, że po zakończeniu prac wszelkie niedogodności zostaną usunięte. Pozytywne skutki przeprowadzenia inwestycji będzie można zaobserwować po uprzątnięciu terenu budowy i uporządkowaniu powierzchni wokół obiektów.

Zaplanowane zadania będą realizowane w taki sposób, aby nie spowodować negatywnych zmian w środowisku. Przewiduje się możliwość wprowadzenia nowych nasadzeń (gatunków rodzimych), zarówno drzew, krzewów jak i zieleni ozdobnej, aby zminimalizować ewentualne negatywne oddziaływanie na środowisko. Zaplanowane do realizacji inwestycje nie wpłyną negatywnie na liczebność i kondycję populacji, na niszę ekologiczną gatunku, siedliska przyrodnicze, fragmentację siedlisk, izolację siedlisk, zaburzenia funkcji pełnionych przez siedlisko.

b) prawdopodobieństwo wystąpienia oddziaływań skumulowanych lub transgranicznych

Zgodnie z art. 104 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 670) podczas stwierdzenia możliwości transgranicznego oddziaływania na środowisko, pochodzącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek realizacji założeń zawartych w projektach polityk, strategii, planów lub programów, przeprowadza się postępowanie w zakresie możliwości transgranicznego oddziaływania na środowisko.

Gmina Miejska Górka zlokalizowana jest w odległości około 200 km od najbliższej granicy. Ze względu na charakter i specyfikę kierunków działań oraz celów strategicznych zaplanowanych w ramach niniejszego dokumentu nie przewiduje się wystąpienia transgranicznego oddziaływania na środowisko.

c) prawdopodobieństwo wystąpienia ryzyka dla zdrowia ludzi lub zagrożenia dla środowiska

W Gminnym Programie Rewitalizacji przewidziano działania, mające na celu poprawę stanu środowiska i komfortu życia mieszkańców. Nie stwarza on ram dla działań powodujących ryzyko dla zdrowia lub zagrożenia środowiska.

Oddziaływanie na środowisko przyrodnicze planowanych do realizacji projektów inwestycyjnych ograniczać się będzie w większości przypadków jedynie do etapu realizacji inwestycji (etapu prac budowlanych związanych z inwestycjami), który wiąże się zazwyczaj z podwyższoną emisją hałasu, emisją spalin z maszyn budowlanych czy też zwiększoną emisją pyłów. Oddziaływania na środowisko przyrodnicze związane z etapem realizacji inwestycji są oddziaływaniami krótkotrwałymi, odwracalnymi, o charakterze lokalnym (potencjalne oddziaływania ograniczają się do miejsc realizacji inwestycji). Na etapie eksploatacji oddziaływanie na środowisko będzie znikome, prawdopodobnie mniejsze w stosunku do stanu obecnego. Inwestycje mogące wywierać negatywny wpływ na zdrowie ludzi i/lub środowisko naturalne, realizowane będą na terenach odpowiednio oddalonych od zabudowań mieszkalnych oraz obszarów cennych przyrodniczo.

3. Cechy obszaru objętego oddziaływaniem na środowisko, w szczególności:

a) obszary o szczególnych właściwościach naturalnych lub posiadające znaczenie dla dziedzictwa kulturowego, wrażliwe na oddziaływania, istniejące przekroczenia standardów jakości środowiska lub intensywne wykorzystywanie terenu

GPR jest dokumentem obejmującym teren jednej gminy –Gminy Miejska Górka, na terenie której występują obszary o ważnym znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego (tj. zabytki) oraz obszary o szczególnych właściwościach naturalnych (tj. obszary prawnie chronione). Jednakże, obowiązek uzgadniania wszelkich prac inwestycyjnych w ww. strefie ze służbami Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków eliminuje wystąpienie negatywnego wpływu podejmowanych działań na zachowanie dziedzictwa kulturowego. Przedsięwzięcia, które będą realizowane zostaną przeprowadzone w sposób wywierający minimalny wpływ na środowisko przyrodnicze.

W ramach dokumentu nie przewidziano negatywnego oddziaływania na zabytki i dobra materialne.  Działania wyznaczone w projekcie GPR w większości mają charakter neutralny lub pozytywny i odnoszą się także do obszarów zidentyfikowanych jako zdegradowane i wymagających pilnych działań rewitalizacyjnych odnoszących się zarówno do sfery społecznej, przestrzennej jak i gospodarczej. Wynika z tego, że wszelkie działania realizowane w oparciu o te wytyczne będą miały wpływ na ogólną poprawę stanu i jakości dóbr materialnych i dóbr kultury. Oczywiste pozytywne oddziaływanie będą miały projekty bezpośrednio ukierunkowane na ochronę i popularyzację dziedzictwa kulturowego, a także tworzenie poczucia wspólnoty i tożsamości lokalnej, dbanie o lokalne dziedzictwo historyczne i tradycje.

Z uwagi na występowanie wielu obiektów zabytkowych na obszarze rewitalizacji, należy każdorazowo stosować przepisy odrębne dotyczące ich ochrony, a w przypadku prowadzenia robót budowlanych przy obiektach lub na obszarach wpisanych do rejestru zabytków uzyskać pozwolenie konserwatorskie (art. 36 pkt. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1292).

b) formy ochrony przyrody w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody oraz obszary podlegające ochronie zgodnie z prawem międzynarodowym

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 13 ze zm.) reguluje kwestie związane z ochroną przyrody, która według ustawowej definicji polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody, m.in. roślin, zwierząt, siedlisk ich bytowania, krajobrazu, tworów przyrody nieożywionej, czy zieleni miejskiej i wiejskiej. Celem ochrony przyrody jest m.in. zachowanie bioróżnorodności, utrzymanie właściwego stanu siedlisk i ekosystemów, ochrona walorów krajobrazowych, czy kształtowanie świadomości ekologicznej społeczeństwa.

Korytarz ekologiczny jest obszarem, który umożliwia migrację roślin, zwierząt lub grzybów. Tworzą go liniowe pasy lasów, terenów porośniętych krzewami lub trawami umożliwiające zwierzętom, roślinom i grzybom przemieszczanie się oraz dające schronienie i dostęp do pożywienia. Na obszarze Gminy Miejska Górka nie znajduje się żaden korytarz ekologiczny.

Przez teren Gminy Miejska Górka nie przebiega żaden obszar ważny dla ptaków w okresie gniazdowania oraz migracji.

Zgodnie z Centralnym Rejestrem Form Ochrony Przyrody prowadzonym przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska, na terenie Gminy Miejska Gorka znajduje się 5 pomników przyrody. Nie ma żadnych obszarowych form ochrony przyrody.

Ustawodawca określił zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. 2026 poz. 13 ze zm.) katalog zakazów. Może nastąpić sytuacja, że przeprowadzenie planowanych czynności będzie mogło być zrealizowane dopiero po uzyskaniu stosownego odstępstwa od generalnej reguły, jaką jest ochrona gatunkowa. Realizacja zadań przewidzianych w GPR będzie miała pośredni, neutralny oraz długoterminowy pozytywny wpływ na różnorodność występujących na tym terenie organizmów żywych. Na etapie realizacji inwestycji zwłaszcza liniowych potencjalne zagrożenie dla chronionych gatunków roślin, grzybów i zwierząt i ich siedliska, tereny zieleni, zadrzewienia przydrożne może być związane z zajęciem terenu pod inwestycję, robotami ziemnymi, składowaniem materiałów budowlanych, budową dróg dojazdowych, jak również rozjeżdżaniem terenu przez ciężkie maszyny. Należy pokreślić, że tego rodzaju oddziaływania mają charakter odwracalny i krótkookresowy. Miejsca występowania cennych roślin, zwierząt i grzybów należy chronić przed zainwestowaniem. Zmiany te mogą być uzależnione od możliwości uzyskania ewentualnych odstępstw od obowiązujących zakazów, przy czym należy dążyć do maksymalnej ochrony tych siedlisk. Należy w dalszym ciągu chronić i pielęgnować różnorodność biologiczną gminy poprzez odpowiednie zapisy w dokumentach planistycznych. Należy uwzględniać potrzeby rozwoju obszarów zurbanizowanych przy jednoczesnym poszanowaniu przyrody, różnorodności biologicznej i krajobrazu. Należy chronić już istniejące formy ochrony przyrody przed ich degradacją lub przed zmniejszeniem obszaru objętego ochroną. Działania te będą mieć długoterminowy pozytywny wpływ na liczebność zwierząt, różnorodność roślin, zachowanie spójności krajobrazu. Pośrednio wpłynie to także na jakość powietrza – pochłanianie nadmiaru dwutlenku węgla przez rośliny, na jakość gleb oraz zasoby i jakość wód powierzchniowych i podziemnych.

Na etapie realizacji działań przewidzianych w projekcie GPR, należy przestrzegać przepisów dotyczących ochrony gatunkowej (w tym w głównej mierze: zakazów niszczenia siedlisk i miejsc związanych z rozrodem gatunków chronionych, umyślnego zabijania, okaleczania lub chwytania oraz przypadkowego płoszenia i niepokojenia), określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz. U. z 2014 r. poz. 1408), rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2022 r. poz. 2380), rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2014 r. poz. 1409), a także określonych w ustawie o ochronie przyrody. Przed podjęciem prac należy przeprowadzić inwentaryzację pod kątem występowania chronionych gatunków płazów i gadów. W razie stwierdzenia występowania chronionych gatunków płazów i gadów termin i sposób wykonania prac należy dostosować do okresów ich migracji i rozrodu.

Pliki do pobrania

Obwieszczenie -120.docx 33.86 KB
Obwieszczenie 120.pdf 288.26 KB